İstanbul yalnızca Türkiye’nin değil, dünyanın en önemli şehirlerinden biri. İmparatorluk başkenti, dünya başkenti. Ankara’ya ayıp etmek istemeyiz ama, İstanbul Türkiye’nin pek çok anlamda merkezi ve kalbi. Çok vesileyle gördük ki İstanbul’da olan Türkiye’de oluyor. İstanbul’un yaşadıkları hepimizi ilgilendiriyor. Biz de satırlarını aralayınca bir İstanbul manzarasıyla karşılaştığımız kitapları derlemek istedik. Karşınızda Altı Üstü Kitap’ın İstanbul kitapları seçkisi.
Üç İstanbul
Mithat Cemal Kuntay
Üç İstanbul bir dönemin, dönüşümün romanı. Türkiye’nin az sayıda dört başı mamur tarihsel romanından biri. Mithat Cemal, İkinci Abdülhamit’in istibdat döneminden 1908 Devrimi’ne, Birinci Dünya Savaşı’nın sarsıntılarından Mütareke döneminin acılarına ve Cumhuriyet’in kuruluş çalkantılarına dek, bir imparatorluğun ölümüyle bir cumhuriyetin doğuşunu Adnan Bey’in yaşam döngüsü penceresinden anlatır. Yalnızca İstanbul’un tarihsel dönemeçlerde üzerine giyiverdiği ruh ve şahsiyeti kavramak için değil, Türkiye’nin 19 ve 20. yüzyıllarını tanımak için de bulunmaz bir imkan Üç İstanbul.
Huzur
Ahmet Hamdi Tanpınar
Aşka dair, Türkiye’ye dair, İstanbul’a dair, Türk mûsikîsine dair, doğu batı sorunsalına dair, insana ve yaşama dair çok şey söyleyen ve söyleyecek olan bir başyapıt diyebiliriz Huzur için. Bu kitabı okuduktan sonra İstanbul’a tekrar ve tekrar âşık olabilirsiniz. Türkiye’ye dair umutsuzsanız, küsmüşseniz bu ülkeye, Türkiye’yle tekrar barışacaksınız, çünkü gerçek Türkiye’yi, unuttuğumuz ve unutturulan Türkiye’yi anlatıyor Huzur.
Esir Şehrin İnsanları
Kemal Tahir
Kemal Tahir Türkiye’de tarihsel romanın belki de en önemli ismi. Esir Şehrin İnsanları, Mütareke döneminde İstanbul’u, yok etmek istenilen bir memleketin düşman baskısı altında bunalışlarını ve buna karşı girişilen direnişi bir Osmanlı ‘soylu’sunun, Kamil Bey’in gözünden anlatıyor. Esir Şehir üçlemesi, yani Esir Şehrin İnsanları, Esir Şehrin Mahpusu ve Yol Ayrımı, İstanbul’dan Anadolu’ya, 1920’lerden 1930’lara uzanan bir panorama.
Cevdet Bey ve Oğulları
Orhan Pamuk
Cevdet Bey ve Oğulları adından da anlaşılacağı üzerine aslında bir aile anlatısı. Ancak bu ailenin hikayesi ve İstanbul’un hikayesi oldukça iç içe ilerliyor. 70 yıllık bir serüveni konu alan bu kitap bir şehrin, kültürün, ailenin, yaşamın değişiminin detaylı bir anlatısı desek yanlış olmayacaktır. Bu anlamda kitap aslında birden fazla İstanbul’u içerisinde barındırıyor. Uzun ancak okurun harcadığı emeğin karşılığını veren bu kitabı İstanbul anlatıları içerisinde önermek istiyoruz.
İstanbulin
Ertuğ Uçar
İstanbulin son zamanlarda okuduğumuz en İstanbul kitaplardan biri. Ertuğ Uçar’ın uğraşsızca yazınsal bir tını kazandırdığı dili olmasa öykülerin öykülüğünden şüpheye düşebilir, ‘bu bir tür şehir günlüğü, şehir anlatısı mı?’ diye düşünebilirdik. Ancak Ertuğ Uçar İstanbul’un kedileri köpeklerinden başlayarak semtlerine, binalarına, insanlarına, deneyimlerine ortak olmamızı sağlayacak öyle canayakın pencereler açıyor ki kitaptan iyi edebiyat, iyi şehir, iyi yaşantı ortaklığı deneyimiyle ayrılıyorsunuz. İstanbul’da okursanız ne ala, ama çok uzaktaysanız bile İstanbulin ve bir bardak çay İstanbul’u ayaklarınızın önüne sermeye yeter.
İstanbul Hatırası
Ahmet Ümit
Ahmet Ümit’in Başkomser Nevzat serisi Türk suç yazınının belki en ünlü serisi. Bazı kitaplarının diğerlerinden çok daha iyi olduğu bizce su götürmez. Bunların başında da İstanbul Hatırası geliyor. İstanbul’u hem tarihsel dokusuyla, hem 2000’lerdeki yaşantısıyla deneyimlemek, bir dünya başkenti olarak yazınsal örgü içinde işlendiğini görmek polisiye edebiyata da, İstanbul’a da bir başka gözle bakmayı mümkün kılıyor.
İstanbullu Amazonlar 1809
Şebnem İşigüzel
İstanbullu Amazonlar 1809, Osmanlı’nın unutulmuş, kaybedilmiş bir kadın sultanını, Esma Sultan’ı karşıolgusal bir tarih anlatısı biçiminde kurguluyor. Yazar bu kitabıyla I. Abdülhamid’in ölümünden sonra bir taht krizi yaşansaydı ve zorunlu olarak bir kadın sultan başa geçseydi Osmanlı’nın kaderi nasıl değişirdi sorusunu soruyor. Tabii böylece İstanbul’un, bir imparatorluk başkentinin kaderi nasıl değişirdi sorusu da dolaylı olarak sorulmuş oluyor. Kitabın konusu gibi dili de oldukça deneysel ve yenilikçi, bu bakımdan kitap keyifli bir okuma deneyimi sunuyor. Farklı bir İstanbul anlatısı okumak isteyenler için bu kitap eşsiz olacaktır.
Berci Kristin Çöp Masalları
Latife Tekin
Bu kitapta İstanbul, bildiğimiz İstanbul olarak geçmese de Latife Tekin’in kurguladığı Çiçektepe İstanbul’un ilk gecekondu yerleşkelerinden esinlenerek yazılmış. “Geniş çöp sahaları ile sanayi bölgesi arasında kurulan bir gecekondu semtinin hikâyesi” olarak anlatılan bu roman, İstanbul’da gündelik olarak karşılaştığımız arada kalmış bir yaşamın hikayesini zaman zaman masalsılaştırarak anlatıyor. Bu anlamda kitap belki de listede sıraladığımız diğer kitaplardan çok farklı bir İstanbul anlatısı sunmasıyla ön plana çıkıyor.